شهر دوستدار کودک – تعاریف و تاریخچه

نقشه شهرهای دوستدار کودک جهان

شهر دوستدار کودک

شهر دوستدار کودک (CFC) به شهر، شهرک، جامعه یا هر سیستم اداره محلی اطلاق می‌شود که خواهان بهبود زندگی کودکانی است که در حوزه دادرسی آن زندگی می‌کند. برای تحقق این موضوع، باید قوانین کودکان که در کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل به تصویب رسیده اجرایی شود.

شهر دوستدار کودک در عمل به شهر، شهرک یا جامعه‌ای اطلاق می‌شود که خواسته‌ها، نیازها، اولویت‌ها و حقوق کودکان بخشی اساسی از سیاست‌های عمومی، برنامه‌ها و تصمیمات گرفته شده در این مناطق هستند.

به بیان واضح‌تر، شهر دوستدار کودک، شهر، شهرک یا جامعه‌ای است که دارای چنین شرایطی برای کودکان باشد:

  • از کودکان در برابر بهره‌کشی، خشونت و سوء استفاده محافظت کند.
  • شروع زندگی کودکان در آن مساعد و شرایط رشد و نمو آن‌ها مناسب باشد.
  • کودکان به خدمات اجتماعی باکیفیت دسترسی داشته باشند.
  • کودکان تحصیلاتی باکیفیت و فراگیر داشته باشند و مهارت‌های آن‌ها تقویت شود.
  • کودکان بتوانند نظرات خود را بیان کنند و بر تصمیماتی که بر آن‌ها تأثیرگذار است اثر بگذارند.
  • کودکان باید بتوانند در زندگی خانوادگی، فرهنگی، شهری و اجتماعی مشارکت داشته باشد.
  • کودکان باید در محیطی امن و سالم زندگی کنند و به فضاهای سبز دسترسی داشته باشند.
  • باید بتوانند با دوستان خود ملاقات کنند و مکان‌هایی برای بازی و گذران اوقات داشته باشند.
  • کودکان باید بدون توجه به ریشه‌های قومی و مذهبی، درآمد خانوادگی، جنسیت و توانایی‌هایی جسمانی شانس مساوی برای زندگی داشته باشند.
شهر دوستدار کودک - کودکان آزادانه در حال بازی در فضاهای شهری
شهر دوستدار کودک – کودکان آزادانه در حال بازی در فضاهای شهری

در حالی که مسئولیت اصلی اطمینان از رعایت حقوق کودکان با دولت است ولی نهادهای دیگری نیز در این موضوع دخیلند. نهادهایی مانند سازمان‌ها و جوامع شهری، بخش‌های خصوصی، سازمان‌های آکادمیک، رسانه‌ها و همچنین خود کودکان نیز نقش پررنگی در توسعه شهر دوستدار کودک ایفا می‌کنند.

 

 شهر دوستدار کودک تعاریف و تاریخچه

طرح ابتکاری شهر دوستدار کودک یا CFCI در سال ۱۹۹۶ و به منظور تطابق با قطعنامه صادر شده در دومین کنفرانس سازمان ملل در مورد استقرارگاه‌های انسانی ارائه شد تا شهرها را به مکان‌هایی قابل زیست برای همه انسان‌ها تبدیل کند. به گفته یونیسف، ایده شهر دوستدار کودک برای در اولویت قرار دادن کودکان در ایجاد فضاهای شهری ارائه شده است. کنفرانس سازمان ملل در جلسه مذکور اعلام کرد که آسایش و سلامت کودکان اصلی‌ترین شاخص سلامت یک محیط زندگی، یک جامعه مردم سالار و حکومتی کارا است. شهر دوستدار کود پلتفرمی برای پیشبرد حقوق کودکان هم در کشورهای در حال توسعه و هم در کشورهای صنعتی هستند. طرح شهر دوستدار کودک حرکتی برای گرد هم آوردن دامنه گسترده‌ای از شرکا، مدافعین اداره عادلانه حکومت‌ها و مدیران شهری به منظور تحقق حقوق کم سن و سال‌ترین شهروندان است.

دبیرخانه بین المللی شهر دوستدار کودک در سال ۲۰۰۰ میلادی در مرکز تحقیقات اینوسنتی (IRC) در فلورانس ایتالیا ایجاد شد. دبیرخانه CFC از به اشتراک گذاشتن دانش و تجربیات پشتیبانی کرده و سازمان‌ها را به انجام تحقیقات، استراتژی‌های تحلیلی و اجرای حقوق کودکان در سطوح محلی و ملی تشویق می‌کند.

شهر دوستدار کودک، امنیت کودکان را در اولویت قرار داده و بر این باور‌اند که همه شهروندان باید به خدمات و موقعیت‌های موجود در شهر بدون توجه به جنسیت، توانایی، ریشه‌های قومی، و دیگر شاخص‌های جمعیت‌شناسی دسترسی داشته باشند. این خط مشی موجب ایجاد محیطی ایمن و عدالت‌محور برای شهروندان می‌شود. چنین سیاستی همچنین استانداردهای احترام متقابل را نیز در بین شهروندان بالا برده و در نتیجه عدالت به اصلی جدایی‌ناپذیر در نسل‌های کنونی و نسل‌های آینده تبدیل خواهد شد.

شهر دوستدار کودک از کودکان در برابر خشونت، بهره‌کشی و سوء استفاده محافظت می‌کند. این موضوع می‌تواند در درازمدت هم در زندگی شهروندان اثرگذار باشد چرا که حمایت قانون محلی از آن‌ها می‌تواند موجب افزایش گرایش به قانون‌مداری در شهروندان نیز شود.

از زمان ایجاد طرح ابتکاری ایجاد شهرهای دوستدار کودکان تاکنون کشورهای زیادی به اجرای این طرح دست زده‌اند که برخی از آن‌ها را در ادامه معرفی می‌کنیم.

 

فنلاند

لایحه عدالت ملی فنلاند بر اهمیت تجربیات کودکان و ارائه تعاریف تبعیض به عنوان نقطه آغازی برای جلوگیری از تبعیض تأکید دارد. در این راستا فهرست‌هایی برای بازبینی در اختیار شهرداری‌هایی گذاشته می‌شود که می‌خواهند جامعه‌ یا شهر دوستدار کودک داشته باشند؛ در این فهرست‌ها حوزه‌های مختلف تبعیض نظیر سن، نژاد، ملیت، زبان، رنگ پوست، عقاید مذهبی، اعتقادات، نقطه نظرات سیاسی، میزان ثروت، سلامتی، ناتوانی و محل زندگی باید مورد بررسی قرار گیرد.

شهر دوستدار کودک - کودکان آزادانه در حال فعالیت در فضاهای شهری
شهر دوستدار کودک – کودکان آزادانه در حال فعالیت در فضاهای شهری

اندونزی

اندونزی مصوبات کنوانسیون حقوق کودکان (CRC) سازمان ملل را در سال ۱۹۹۰ همزمان با حکم ریاست جمهوری این کشور به تصویب رساند و از سال ۲۰۰۲ میلادی سه لایحه حمایت از کودکان را پذیرفته است. این سه لایحه شامل لایحه شماره ۳۵ در سال ۲۰۱۴ نیز می‌شود که توسعه شهر دوستدار کودک را اجباری کرده است. این لایحه، شهر یا منطقه دوستدار کودک را یکی از سیستم‌های توسعه حقوق کودک تعریف می‌کند که تعهد و استفاده از منابع را از طریق سیاست‌ها، برنامه‌ها و فعالیت‌ها یکپارچه کرده تا حقوق کودکان به بهترین نحو رعایت شده و از آن‌ها حمایت شود.

 

ژاپن

فرمان کاوازاکی در مورد حقوق کودک که در سال ۲۰۰۰ میلادی در نشست شهرداری کاوازاکی به تصویب رسید حقوق کودکان را به صورت قانوی درآورده است. هفت مورد از حقوق کودکان در این فرمان ذکر شده است که شامل این موارد می‌شود: حق داشتن زندگی بدون اضطراب؛ حق مشارکت کودکان در اجتماع؛ لزوم مشارکت والدین، مدارس و مسؤولین سازمان‌هایی که با کودکان سروکار دارند برای اجرای بهتر این حقوق. طی بازه‌ای دوساله، این فرمان در ۲۰۰ جلسه مورد بررسی قرار گرفت و شهروندان و کودکان نظرات خود را در مورد آن بیان کردند.

 

شهر دوستدار کودک - کودک در حال بازی در ساحل و کسب تجربه
شهر دوستدار کودک – کودک در حال بازی در ساحل و کسب تجربه

نپال

لایحه حکومتی محلی (LGA) به وضوح بیان داشته که عملکرد دولت محلی در این کشور باید به گونه‌ای باشد که همه ولایات در این کشور دوستدار کودک شوند، انجمن‌های کودکان بسیج شده و تقویت شوند، پارک‌های کودکان ایجاد شوند و از مشارکت کودکان در برنامه‌ریزی‌های محلی و اجرای آن‌ها اطمینان حاصل شود؛ برای مثال مشکلات حقوقی کودکان نظیر ازدواج کودکان با مشارکت آن‌ها برطرف شود. وزارت امور فدرال و توسعه محلی نیز در حال توسعه قوانینی برای دولت محلی است تا آن را هر چه بیشتر دوستدار کودکان کند.

 

جمهوری کره

شهرداری‌های جمهوری کره که به مشارکت در برنامه توسعه شهر دوستدار کودک علاقه‌مند هستند باید قوانین شهری را تصویب کنند که ساختار فعالیت‌های شهرداری‌ها را مشخص کرده و برنامه تخصیص بودجه را به درستی اجرا کند.

 

مشارکت کودک در شهر دوستدار کودک

کودکان و جوانان می‌توانند به روش‌های مختلفی با توجه به وضعیت موجود و منابع در دسترس، در حل مسائل دخیل باشند. همه سطوح مشارکت می‌تواند برای مرتفع شدن اهداف مختلف مورد استفاده قرار گیرد ولی همیشه باید با چهار عامل فضا، صدا، شنوندگان و تأثیرگذاری همخوانی داشته باشند.

سطوح مشارکت کودکان عبارت‌اند از:

  • مشارکت مشاوره‌ای
  • مشارکت از طریق همکاری
  • مشارکت به رهبری کودکان

مشارکت مشاوره‌ای: مشارکتی است که در آن بزرگ‌سالان از دیدگاه‌های کودکان و جوانان برای ایجاد دانش و درک زندگی و تجربیات آن‌ها یا طراحی برنامه‌ای خاص استفاده می‌کنند. مشارکت مشاوره‌ای شامل برنامه‌ای می‌شود که بزرگسالان آغازگر آن هستند و توسط بزرگسالان نیز رهبری و مدیریت می‌شود. اگرچه این برنامه، ‌ دیدگاه‌های کودکان و جوانان را ارج نهاده و از آن‌ها برای ایجاد و توسعه سیاست‌ها، ‌ خدمات و تسهیلات در سطوح محلی استفاده می‌کند. برای مثال در این زمینه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

    • اجرای تحقیقات آنلاین برای پی بردن به این که کودکان در موقیعت‌ها و مکان‌های مختلف چه احساسی دارند و استفاده از نتایج این تحقیقات برای مشخص کردن اولویت‌های سرمایه‌گذاری در نورپردازی خیابان‌ها، مراقبت از پارک‌ها، یا سیاست‌گذاری محلی.
    • استفاده از نظرات و دیدگاه‌های کودکان به صورت انفرادی برای تصمیم‌گیری در مورد سپردن کودک به والدین رضاعی
شهر دوستدار کودک - شهر آموزنده دوستدار کودک
شهر دوستدار کودک تعاریف و تاریخچه – شهر آموزنده دوستدار کودک

 

مشارکت از طریق همکاری: میزانی از همکاری بین بزرگسالان و کودکان در این نوع مشارکت وجود دارد. معمولاً‌ بزرگسالان در مشارکت از طریق همکاری دوجانبه، نقش آغازکننده را دارند. ولی در این نوع مشارکت، کودکان به عنوان شرکا در انجام امور دخیل‌اند و می‌توانند بر نحوه شروع آن تأثیرگذار باشند. این نوع مشارکت به کودکان اجازه می‌دهد که میزان فعالیت‌های مستقل خود را در طول زمان افزایش دهند. برای مثال می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

    • همکاری با کودکان به عنوان شریک برای ایجاد برنامه‌‌ توسعه دسترسی به فعالیت‌های ورزشی دختران در سراسر جامعه.
    • استفاده از نظرات کودکان و جوانان در ایجاد قوانین مدرسه، استخدام پرسنل مدرسه یا اجرای سیاست‌های ضدقلدری در مدرسه.

مشارکت همه جانبه: برخی از گروه‌های کودکان به طور ویژه در برابر تبعیض آسیب پذیر هستند و ممکن است موانع مختلفی بر سر راه شمول آن‌ها در اجتماعات وجود داشته باشد. در زمان برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های مشارکتی باید چنین موانع بالقوه‌ای را برای شمول همه کودکان در نظر گرفت و گام‌های مؤثری برای غالب آمدن بر آن‌ها یافت. این موانع عبارت‌اند از:

    • موانع نگرشی: زمانی که گروه خاصی از کودکان به دلایل مختلف در میان دیگران پذیرفته نشده یا مورد اذیت و آزار قرار می‌گیرند.
    • موانع فیزیکی: موانعی مانند درب‌های کم عرض و پلکان‌هایی که به طور ویژه کودکان دارای ناتوانی جسمی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
    • موانع ارتباطی: موانعی هستند که به طور ویژه کودکانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد که معلولیت شنوایی و گفتاری دارند یا کودکانی که زبان محلی را متوجه نمی‌شوند یا به اینترنت دسترسی ندارند.
    • موانع اقتصادی: موانعی مانند هزینه‌های سفر را شامل می‌شود و به طور ویژه کودکان تنگدست را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
    • موانع قضایی و سیاسی: موانعی که برای مثال به ملیت و موقعیت قضایی کودک مرتبط است.

 

شهر یادگیرنده دوستدار کودک

شبکه جهانی شهرهای یادگیرنده یونسکو(GLNC)  یک شبکه جهانی مبتنی بر سیاست‌گذاری بین‌المللی است که هدفش ایجاد انگیزه، یادگیری و فعالیت‌های عملی است. همه شهرهای یادگیرنده در همه سطوح توسعه می‌توانند تا حدود زیادی از اشتراک ایده‌ها با شهرهای دیگر بهره‌مند شوند، چرا که راه‌حل مشکلاتی که در یک شهر یادگیرنده پیش می‌آید ممکن است قبل از آن در شهرهای دیگر مورد استفاده قرار گرفته و نتیجه مثبت داده باشد. این شبکه از دست‌آوردهای همه هفده هدف توسعه پایدار (SDG)  و به خصوص SDG4 و SDG11 پشتیانی می‌کند؛ SDG4 از تحصیلات با کیفیت فراگیر و عادلانه و فرصت‌های یادگیری پایا برای همه افراد اطمینان حاصل می‌کند؛ SDG11 نیز بر فراگیر بودن، امنیت، انعطاف‌پذیری و پایداری شهرها و شهرک‌ها نظارت دارد. شبکه جهانی شهرهای یادگیرنده یونسکو با تشویق بحث و تبادل نظر در مورد سیاست‌های یادگیری در میان کشورهای عضو، از بهبود پروسه یادگیری در شهرهای جهان پشتیبانی می‌کند و این برنامه را بهبود می‌بخشد. با این اقدام یونسکو روابط و شراکت کشورها را توسعه داده و ابزارهایی را برای تشویق و درک توسعه شهرهای یادگیرنده ایجاد می‌کند.

یک شهر یادگیرنده، یادگیری همیشگی و در تمام طول عمر را برای همگان تضمین می‌کند. یونسکو شهر یادگیرنده را به این صورت تعریف می‌کند:

  • شهری که منابعش را به صورت مؤثر و در تمام بخش‌ها بسیج کرده تا آموزش فراگیر را از سطوح مقدماتی تا مقاطع بالاتر توسعه دهد.
  • شهری که یادگیری را در خانواده‌ها و جوامع اهمیت دوباره می‌بخشد.
  • شهری که یادگیری برای آمادگی در محل کار را آسان می‌کند.
  • شهری که از تکنولوژی‌های یادگیری مدرن به صورت گسترده استفاده می‌کند.
  • شهری که کیفیت یادگیری را بهبود می‌دهد.
  • شهری که فرهنگ یادگیری در تمام طول زندگی را در افراد پرورش می‌دهد.

شهر یادگیرنده با انجام چنین اقداماتی توانایی‌های فردی، مشارکت فرد در جامعه و شرایط اقتصادی و فرهنگی را بهبود بخشیده و توسعه‌ای پایدار را به طور کلی فراهم می‌کند.

یادگیری در تمام طول زندگی سنگ بنای توسعه پایدار اجتماعی، اقتصادی و محیطی است. ایده یادگیری در تمام طول زندگی عمیقاً در همه فرهنگ‌ها ریشه دارد. اگرچه این موضوع امروزه بیش از پیش در جهانی که به سرعت در حال تغییر است معنا پیدا می‌کند؛ جهانی که تعریف معیارهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی آن پی‌درپی در حال تغییر است. مطالعات و تحقیقات نشان داده افرادی که در تمام طول زندگی در حال یادگیری بوده‌اند و شهروندانی که دانش، مهارت‌ها و نقطه نظرات مختلفی را در زمینه‌های گوناگون آموخته‌اند بهتر از دیگران خود با تغییرات محیطی وفق می‌دهند. بنابراین یادگیری در طول زندگی نقشی اساسی در تقویت قوای شهروندان بازی کرده و گذار به جوامع فراگیر را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

در حالی که دولت‌های ملی تا حدود زیادی مسئول اصلی برنامه‌ریزی استراتژیک توسعه شهرهای یادگیرنده هستند ولی تغیرات پایا نیازمند تعهداتی در سطوح محلی است. جامعه یادگیرنده باید به صورت استان به استان، شهر به شهر و محله به محله بنا نهاده شود.

شهر دوستدار کودک - کودکان آزادانه در حال بازی و تعامل در فضاهای شهری
شهر دوستدار کودک تعاریف و تاریخچه – کودکان آزادانه در حال بازی و تعامل در فضاهای شهری

 


صفحه معرفی پروژه دیاری نو | شهری برای رویاهای کودکی به عنوان نمونه‌ای از پروژه‌های شهر دوستدار کودک بر اساس چهارچوب یونیسف در ایران، اجرا شده توسط موسسه هم نوا


 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *