فضای دوستدار کودک

فضای دوستدار کودک - کودکان در حال بازی در سطح شهر امن

فضای دوستدار کودک

 

زمانی که حرف از توسعه و ایجاد جهانی مناسب برای زندگی همه اقشار و سنین در میان باشد تأثیر رعایت حقوق کودکان و نوجوانان و ایجاد فضاهایی در خور آن‌ها یا به عبارتی فضای دوستدار کودک مورد توجه قرار می‌گیرد. همان‌طور که می‌دانید امروزه ۲۰ درصد از جمعیت جهان را افراد زیر سن ۱۸ سال تشکیل می‌دهند. با توجه به این موضوع، ساختاری برای ایجاد شهرهای دوستدار کودکان در سراسر جهان در حال توسعه و اجرا بوده است. فضای آزاد به عنوان یکی از کوچک‌ترین واحدها شهری باید دوستدار کودک طراحی و بنا شود. زمانی که پاره‌ای از فضاهای شهری به صورت فضای دوستدار کودک در آمدند، شهر نیز به خودی خود به عنوان شهر دوستدار کودک تلقی شود. شهری که در آن حقوق کودکان رعایت شده و کودکان فرصت به حداکثر رساندن مهارت‌‌های بالقوه خود را دارند.

هدف از ایجاد فضای دوستدار کودک در شهرها در واقع ارائه ساختاری برای شهر دوستدار کودک ازطریق ایجاد فرصت‌های آموزشی در سنین پایین کودکی است تا با رعایت حقوق کودکان، زمینه‌های رشد آن‌ها فراهم آمده و مهارت‌های بالقوه آن‌ها به صورت حداکثری پرورش یابد. این برنامه، همه کسانی را که به یک سازمان یا مؤسسه خاص وابسته اند شامل می‌شود؛ برای مثال در مدارس (کودکان، والدین، مدیران مدارس و معلمین) ، مقامات محلی، داوطلبان کمک‌های انسان‌ دوستانه، کارگران، معماران و سرپرست‌ها و آموزگاران که همگی دارای پیش زمینه‌های فرهنگی متفاوتی هستند. با در نظر گرفتن این چالش‌‌ها باید طرحی با جزییات کامل ایجاد کرد. در این طرح باید:

۱- برنامه‌ای برای تأمین منابع مشخص کرد تا میزان دست اندرکار بودن نهادها مشخص شود.

۲-خطرات کار به حداقل رسانده شود.

۳- شاخص‌هایی برای اندازه‌گیری تأثیرگذاری برنامه در نظر گرفته شود.

فضاهای دوستدار کودک در مواقع اضطراری به عنوان اولین گزینه‌ها برای رفع نیاز کودکان مورد استفاده قرار می‌گیرند. فضاهای دوستدار کودکان از آنجایی که به سرعت می‌توانند پاسخگوی حقوق کودکان مانند حفاظت، سلامت روانی و آموزش‌های غیررسمی باشند به عنوان فضاهایی موقت برای حمایت از کودکان در مواقع اضطراری مورد استفاده قرار می‌گیرند. اگرچه از فضای دوستدار کودک به عنوان ساختاری موقت برای بازیابی در مراحل ابتدایی آسیب‌های اجتماعی و حمایت درازمدت از کودکان آسیب‌پذیر نیز استفاده می‌شود. البته شایان ذکر است که سازمان‌های مختلف این فضاها را با نام‌های متفاوتی می‌شناسند؛ نام‌هایی مانند فضاهای امن کودک، فضاهای مختص کودکان، فضاهای حفاظت از کودکان یا فضاهای اضطراری برای کودکان. با وجود نام گذاری‌های مختلف فضاهای دوستدار کودک، هدف همه سازمان‌ها حمایت از کودکان و جوانان است.

 

فضای دوستدار کودک
فضاهای دوستدار کودک

 

فضای دوستدار کودک

هدف اصلی فضاهای دوستدار کودک حمایت از کودکان و جوانان و اطمینان از سلامت آن‌هاست. این هدف از طریق انجام فعالیت‌های سازمان‌دهی شده و ساختاربندی شده در جوامع محلی و در محیطی امن، دوستدار کودک و محرک میسر می‌شود. فضای دوستدار کودک همان‌طور که گفتیم به صورت اختصاصی برای کودکان و افراد زیر سن ۱۸ سال طراحی می‌شود ولی در برخی موارد از این فضاها ممکن است برای خدمات‌ رسانی به جوانانی که بیشتر از ۱۸ سال سن دارند نیز استفاده شود. اهداف اصلی فضای دوستدار کودک این‌هاست:

۱- نقل مکان جوامع با هدف حفاظت از کودکان از جمله کودکان آسیب پذیر

۲- ایجاد فضای مناسب بازی و سرگرمی برای کودکان و فضایی برای بهبود مهارت‌های بالقوه و دریافت خدمات اجتماعی

۳- حمایت از همه اقشار کودکان برای برآورده شدن حقوق آن‌ها

همچنین فضای دوستدار کودک با توجه به موقعیت ممکن است برای اهداف دیگری نیز مورد استفاده قرار گیرد؛ مواردی مانند ایجاد زیربنای مناسب برای شروع دوباره آموزش‌های رسمی و حمایت از سیستم‌های آموزشی ملی؛ ایجاد فضایی برای رسیدگی به مسائلی مانند حفاظت از کودکان و فضایی برای کمک به رشد کودکان در سنین ابتدایی؛ ایجاد فضایی برای تحریک و تشویق آمادگی برای شرایط اضطراری و مدیریت بحران. برخی از این اقدامات دامنه‌ای فرای موقعیت‌های اضطراری را پوشش داده و حتی دوره‌های بازیابی و مراحل رشد کودکان در درازمدت را نیز پوشش می‌دهند.

 

فضای دوستدار کودک - کودکان در حال نقاشی کشیدن
فضاهای دوستدار کودک – کودکان در حال نقاشی کشیدن

 

استانداردها و روش‌‌های ایجاد فضاهای دوستدار کودک

پنج اصل زیر در ایجاد فضای دوستدار کودک نقشی اساسی دارند و باید آن‌ها را در فرآیند ایجاد فضای دوستدار کودک رعایت کرد.

۱- انتخاب روشی هماهنگ و بین‌ سازمانی و چندبخشی

۲- استفاده از فضاهای دوستدار کودک برای بسیج کردن جوامع

۳- طراحی فضاهای دوستدار کودک به صورت همه جانبه و به دور از تبعیض

۴- اطمینان از امنیت فضاهای دوستدار کودک

۵- طراحی فضاهای دوستدار کودک به صورت محرک، مشارکتی و حامی کودکان

این اقدامات موارد زیر را پوشش می‌دهد:

الف- انجام ارزیابی

ب- سازمان‌دهی حمایت‌کنندگان و خدمات

پ- تأمین آموزش‌های پایا و حمایت همیشگی از پرسنل

ت- زیر نظر گرفتن فضای دوستدار کودک و ارزیابی برنامه‌های آموزشی آن‌ها

ج- خروج تدریجی و انتقال پروژه‌ها با توجه به موقعیت

 

۱- انتخاب روشی هماهنگ، بین‌ سازمانی و چندبخشی

برای شناسایی نیازهای جمعیت‌ها و دستیابی به برنامه‌ای جامع، باکیفیت و پایا باید روشی هماهنگ و میان سازمانی را در همه بخش‌های مربوط در پیش گرفت تا از منابع محدود به صورت مؤثر استفاده شده و از تکرار جلوگیری شود. هماهنگی میان بخش‌های مربوط به حمایت، آموزش، تأمین سلامت روانی و دیگر بخش‌ها باید در اولین مراحل و برای پرهیز از دوباره‌کاری ارزیابی‌ها و فعالیت‌ها انجام شود. این روش هماهنگ، با عطف به همکاری بین سازمانی انجام می‌شود و زمانی میسر خواهد شد که همه اعضا موارد زیر را رعایت کنند:

  • اعضا فعالیت‌های خود را با توجه به مکانیزم‌های همکاری در فضای دوستدار کودک تنظیم کنند. مکانیزم‌های همکاری باید تعیین کننده مکان فضاها بوده و فاصله‌های بین سازمانی را پر کنند. همچنین روش‌ها و استانداردهای مورد استفاده در این فضاها باید به صورت یکپارچه تعیین شود و نوع ابزارهای آموزشی و نحوه بهبود مهارت‌ها نیز با همکاری همه سازمان‌های دخیل تعیین شود.
  • گزارش ارزیابی‌ها باید به صورت یکپارچه با سایر سازمان‌ها نظیر وزارت آموزش و پرورش و وزارت رفاه اجتماعی ارائه شود.
  • آژانس‌ها و سازمان‌ها باید ابزارهایی را که با اصول بین سازمانی آن‌ها سازگار است به اشتراک بگذارند.
  • فعالیت‌های سازمان‌ها باید با اقدامات دیگر سازمان‌ها که در جهت حمایت از کودکان است همگام شود و همه فعالیت‌ها در حیطه کار فضای دوستدار کودک قرار گیرد؛ فعالیت‌هایی مانند جلوگیری از جدایی کودکان از والدین، جلوگیری از خشونت‌های جنسیتی، جمع‌آوری اطلاعات در مورد سازمان‌های حامی کودکان و شناسایی کمیته‌های فعال مختلف حمایت از کودکان.
  • ارتباط با بخش آموزشی از جمله وزارت‌های آموزش و پرورش و مسؤولین محلی و اطمینان از آن‌که فضای دوستدار کودک از آموزش‌های رسمی و غیررسمی مانند فضاهای آموزشی موقت حمایت می‌کند و فعالیت‌های آن هم‌جهت با فعالیت‌های آن‌هاست.
  • ارتباط و همکاری با بخش‌های دیگر مانند ساختارهای هم‌سو و وزارت‌های دولتی مانند نهادهای فعال در زمینه بهداشت، تغذیه، مدیریت اردوها، آب و بهداشت و امور جوانان. برای مثال همه این سازمان‌ها می‌توانند در مسائلی مانند بیماری‌ ایدز با هم همکاری کنند.
  • فضای دوستدار کودک باید فعالیت‌های خود را در سطوح محلی با ساختارهایی محلی مانند کمیته‌های دولتی مدیریت بحران، ساختارهای مدیریت کمپ‌ها و کمیته‌های اجتماعی هم‌سو کنند.
  • فضای دوستدار کودک باید برای هم‌سو شدن فعالیت‌ها با ساختارهای موجود دولتی، سیستم‌هایی را برای ارجاع کودکان و خانواده‌های نیازمند حمایت ایجاد کنند؛ برای مثال کمک به کودکانی که از والدین خود جدا شده‌اند، کودکانی که دارای مشکلات ویژه سلامتی و تغذیه هستند و خانواده‌هایی که به کمک پلیس یا خدمات حقوقی و اجتماعی نیازمند هستند.

 

فضای دوستدار کودک - حضور آثار کودکان در سطح شهر
فضاهای دوستدار کودک – حضور آثار کودکان در سطح شهر

 

۲- استفاده از فضاهای دوستدار کودک برای بسیج کردن جوامع

مشکلات اضطراری معمولاً در مسیرهای ارتباطی، خدمات و حمایت از کودکان در اجتماعات اختلال ایجاد می‌کنندو معمولاً توانایی خانواده‌ها را برای حمایت و مراقبت از کودکان کاهش می‌دهند. سازمان دهی فضای دوستدار کودک می‌تواند گام مؤثری در توانمندسازی جامعه برای حمایت از کودکان باشد. فضای دوستدار کودک تا حد امکان باید در شبکه‌های اجتماعی و به وسیله خود مردم و منابع موجود جامعه اجرا شوند. در ایجاد فضاهای دوستدار کودک، همه موارد مورد نیاز نباید کاملاً توسط سازمان‌های خارجی اجرا شود. والدین، پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها، پیشوایان مذهبی، گروه‌های زنان، گروه‌های جوانان و دیگران می‌بایست برای پیوستن به اجرای این طرح تشویق شوند.

انجام اقدامات به موقع و از همان ابتدایی‌ترین مراحل توسط جوامع بسیار حائز اهمیت است. بهتر است که جامعه کار توسعه فضای دوستدار کودک را در دست بگیرد و سازمان‌های خارجی فقط نقش تسهیل کننده امور را بازی کنند. البته این موضوع شاید در مواقع اضطراری به خصوص زمانی که منابع جوامع محلی از بین رفته یا زمانی که سازمان‌های خارجی قادر به انتقال مالکیت همه خدمات به جوامع نیستند ممکن نباشد. اگرچه می‌توان مالکیت را به صورت مرحله‌ای و در طول زمان با افزایش مسئولیت‌های محوله به جوامع محلی منتقل کرد. با انتقال مالکیت به جوامع باید نقش‌ها و مسؤولیت‌های جوامع و سازمان‌های خارجی به روشنی مشخص شود.

  • با مسؤولین محلی، رهبران زنان و مردان جامعه، مردم و زیرگروه‌های مختلف جامعه در مورد ایده فضاهای دوستدار کودکان گفت وگو کنید. باید از همکاری دخترها و پسرها و کسانی که به ندرت صدایشان شنیده می‌شود اطمینان حاصل کنید چرا که ممکن است ایده‌هایی متفاوت از ایده‌های رهبران جوامع داشته باشند.
  • از همکاری مسؤولان و رهبران محلی در ایجاد فضای دوستدار کودک اطمینان حاصل کنید و از آن‌ها در مورد نوع کمکشان برای برپایی این فضاها بپرسید. در مورد چگونگی ایجاد امنیت برای مکان در نظر گرفته شده برای فضای دوستدار کودک و مواد به کار رفته در ساخت آن سؤال کنید.
  • در مورد منابع جوامع محلی مانند راه‌های ارتباطی و بزرگسالانی که قادر به انجام فعالیت‌های مختلف برای راه اندازی فضاها هستند پرس و جو کنید. اطلاعات طراحی و فعالیت‌های انجام شده در این فضاها نیز باید در اختیار جوامع و کودکان قرار گیرد.
  • در صورت امکان، فعالین و پرسنل فضای دوستدار کودک را از میان گروه‌های آسیب دیده انتخاب کنید. افرادی را که در حل مشکلات محلی در جوامع به مردم کمک می‌کردند را شناسایی و از آن‌ها کمک بخواهید.
  • از همکاری دخترا و پسرها در فضای دوستدار کودک اطمینان حاصل کنید.
  • والدین را برای همکاری در ایجاد و انجام فعالیت‌ها درون فضای دوستدار کودک دعوت کنید.
  • فضای دوستدار کودک را به مرکز تبادل اطلاعات تبدیل کنید.
  • کودکان را برای انجام فعالیت‌های مختلف مانند آموزش و یادگیری حقوق کودکان بسیج کنید.

 

فضای دوستدار کودک - کودکان در حال بازی در سطح شهر امن
فضای دوستدار کودک – کودکان در حال بازی در سطح شهر امن

 

۳- طراحی فضاهای دوستدار کودک به صورت همه جانبه و به دور از تبعیض

فضای دوستدار کودک فرصت‌هایی را برای حمایت عادلانه از همه کودکان فراهم می‌کنند. اگرچه در بسیاری از مواقع احتمال مشارکت کودکان آسیب‌پذیر در فضای دوستدار کودک کم است. اگر فضای دوستدار کودک در مورد برخی گروه‌ها تبعیض قائل شود و برخی از اقلیت‌ها را نادیده بگیرد باعث ایجاد تنش در مواقعی می‌شود که جامعه به وحدت بیشتر نیاز دارد. برداشتن گام‌های مؤثر برای شمول کودکان آسیب‌پذیر به صورت بدون تبعیض و برطرف کردن نیازهای پسرها و دخترها در همه رده‌های سنی و با هر گونه ریشه مذهبی و قومی بسیار حائز اهمیت است.

  • فعالیت‌های فضای دوستدار کودک را برای برطرف کردن نیازهای دخترها و پسرها با هر رده سنی برنامه‌ریزی کنید.
  • به کودکان ناتوان، کودکان کار، کودکان جداشده از خانواده، کودکان مبتلا به ایدز، کودکان اقلیت‌ها و دیگر کودکان آسیب‌پذیر کمک کنید.
  • در صورت لزوم فضای دوستدار کودک را در نزدیکی مکان‌هایی بنا کنید که گروه‌های زیادی از کودکان آسیب‌پذیر در آنجا ساکن هستند.
  • پروسه‌ای شفاف را برای انتخاب کودکان آسیب‌پذیر در پیش بگیرید.
  • فعالیت‌های فضای دوستدار کودک را مطابق با رده‌های سنی مختلف کودکان تنظیم کنید.
  • در صورت وجود گروه‌های بزرگی از کودکان، جلسات کوتاه‌تری را برای کمک به گروه‌های مختلف در نظر بگیرید.

۴- اطمینان از امنیت فضاهای دوستدار کودک

فضای دوستدار کودک بخشی از استراتژی گسترده‌تری برای ایجاد فضایی امن برای کودکان هستند. برای اطمینان از امنیت فضاها باید سیاست‌های امنیتی خاصی را برای کودکان تعریف کرد و پرسنل فضاهای کودکان را آموزش داد. همچنین باید از نظافت و تمیز بودن منابع موجود در فضاها اطمینان حاصل کرد. از بروز خشونت، سوء استفاده، بهره‌کشی و دیگر موارد نیز باید جلوگیری کرد.

۵- طراحی فضاهای دوستدار کودک به صورت محرک، مشارکتی و حامی کودکان

کودکان برای رشد رفتارهای سالم به محرک و بازی نیاز دارند. به خصوص در محیط‌های استرس‌زا، بسیاری از کودکان به حمایت روانی نیازمند هستند که با شرکت در محیطی سالم قابل دستیابی است. برای رسیدن به چنین هدفی باید فعالیت‌های مختلفی برای پسرها و دخترهای همه رده‌های سنی در نظر گرفته شود. فعالیت‌های مانند بازی، نمایش، آوازخوانی، نقاشی، داستان‌سرایی، خواندن کتاب، ورزش و ادبیات و حساب ابتدایی می‌تواند به ایجاد فضایی مشارکتی و محرک برای کودکان کمک کند.

 


فایل راهنمای یونیسف درباره فضاهای دوستدار کودک در پروژه‌های شهر دوستدار کودک


صفحه معرفی پروژه دیاری نو | شهری برای رویاهای کودکی به عنوان نمونه‌ای از پروژه‌های شهر دوستدار کودک براساس چهارچوب یونیسف ایران، اجرا شده توسط موسسه هم نوا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *