شهر دوستدار کودک | شهر سالم و توانمند

تاریخچه شهر دوستدار کودک

«شهر دوستدار کودک»، شهر سالم و توانمند

یک جامعه و یک شهر سالم و توانمند از افراد مختلفی تشکیل می‌شود. بانوان، بزرگسالان، سالمندان و حتی کودکان باید بخشی از این جامعه را تشکیل دهند. در این جامعه‌ی سالم، باید به حقوق تک تک این گروه‌ها احترام گذاشته شده و به آن‌ها توجه شود. در یک شهر سالم و توانمند، ‌ کودکان نیز همانند سایر اعضای جامعه حقوقی دارند و باید به آن‌ها توجه شود. در این شهر، زیرساخت‌ها باید به نحوی طراحی و ساخته شوند که کودکان نیز سهم استفاده از آن‌ها را داشته باشند. امکانات شهری نباید صرفاً متوجه افراد بزرگسال باشد، چراکه کودکان نیز بخشی از این جامعه هستند و لازم است امکاناتی مخصوص آن‌ها طراحی و ساخته شود.

ولی سوالی که ایجاد می‌شود آن است که چه احتیاجی به شهر دوستدار کودک وجود دارد؟ چرا باید اقدام به ساخت چنین شهری کنیم؟

چطور ممکن است که یک شهر کودکان را به عنوان اولویت خود مطرح سازد؟ دلیل اول آنکه، این موضوع یک دستور قانونی است. طبق قوانین سازمان ملل و بر اساس قوانین حمایت از کودکان، تمام شهرها و دولت‌ها باید در مورد تصمیم گیری‌هایی که به هر نحوی با کودکان در ارتباط است و روی زندگی آن‌ها تاثیر می‌گذارد، منافع این گروه از اشخاص را در نظر داشته باشند و بر اساس آن‌ها تصمیم گیری و یا سیاست گذاری کنند. علاوه بر این، دلایل دیگری نیز وجود دارند که بر اساس آن‌ها تصمیم بگیریم تا کودکان را به عنوان اولویت در نظر بگیریم.

شهر دوستدار کودک - شهری سالم و توانمند
شهر دوستدار کودک – شهر سالم و توانمند

احترام به شخصیت مستقل کودکان

کودکان شخصیتی مستقل دارند؛ برخلاف برخی باورها و عادات قدیمی، کودکان را نباید به عنوان دارایی‌های والدین در نظر گرفت و دانست. آن‌ها شیء نیستند. کودکان دارای شخصیتی مستقل هستند و آن‌ها را باید به عنوان یکی از اعضای خانواده در نظر گرفت.

کودکان زندگی کاملاً مستقلی را شروع می‌کنند: کودکان باید برای پرورش و همچنین دریافت راهنمایی‌های لازم جهت رشد روی بزرگسالان حساب کنند و از آن‌ها کمک بگیرند تا کم کم مستقل شوند. همانطور که می‌دانیم، این فرآیند پرورش وظیفه‌ی بزرگسالان است و عموماً والدین خانواده این کار را انجام می‌دهند. ولی نکته‌ی مهم این است که در صورتی که خانواده از عهده‌ی انجام این وظیفه برنیاید و در پرورش کودک ناکام باشد، این بار وظیفه‌ی جامعه است تا به آن‌ها کمک کنند تا کودک به خوبی رشد و پرورش پیدا کند تا در آینده بتواند تبدیل به فردی مستقل در جامعه شود.

اعمال انجام شده و یا نشده دولت‌ها کودکان را بیش از هر گروه دیگری تحت تاثیر قرار می‌دهد: معمولاً تمام حوزه‌های سیاست دولت (برای مثال تحصیل، آموزش و پرورش، سلامت عمومی و…) کودکان را نیز تا حدی تحت تاثیر قرار خواهد داد. اگر سیاست‌گذاری‌های دولت به صورت با دیدگاهی کوتاه‌بینانه انجام شوند و کودکان در آن‌ها لحاظ نشوند و به آن‌ها توجه کافی نشود، نتیجه‌ی کار چیزی جز متضرر شدن کودکان و ضرر دیدن آن‌ها نخواهد بود. به عبارت دیگر، این تصمیمات اشتباه تاثیری نادرست و منفی در آینده‌ی تمام اعضای آن جامعه خواهد داشت.

دیدگاه‌های کودکان به ندرت شنیده شده و به ندرت نقشی در فرآیند سیاست گذاری دارد: کودکان عموماً حق رای ندارند و نقشی نیز در فرآیندهای سیاست گذاری ایفا نمی‌کنند. بدون آنکه به صحبت‌ها و نظرات کودکان در خانه ها، مدارس و یا حتی انجمن‌های محلی گوش سپرد شود، دیدگاه‌های آن‌ها در مورد بسیاری از موضوعات و معضلات مهم (که ممکن است زندگیِ حال و یا آینده‌ی آن‌ها را تحت تاثیر قرار دهد) نشنیده باقی می‌مانند و هیچ اقدامی جهت رفع آن‌ها انجام نمی‌شود.

بسیاری از تغییرات ایجاد شده در جامعه اثری نامناسب و یا حتی منفی روی کودکان دارند: تغییر ساختار خانواده ها، فرآیند جهانی شدن، تغییرات اقلیمی دنیا، حرکت به سمت زندگی شهری، تغییر الگوهای کاری و کمتر شدن آسایش و رفاه اجتماعی در بسیاری از شهرها اتفاق می‌افتد و اثرات بسیار قوی روی کودکان می‌گذارد. بسیاری از این اثرات نه تنها نامناسب هستند، بلکه حتی می‌توان آن‌ها را منفی قلمداد کرد.

رشد سالم کودکان برای سلامت جامعه ضروری است:‌ از آنجایی که کودکان مراحل رشد و تربیت خود را طی می‌کنند، آن‌ها بسیار آسیب پذیر هستند (حتی بیشتر از بزرگسالان) . اگر شرایط زندگی نامساعد باشد، آن‌ها سریعاً متضرر خواهند شد. عواملی مانند فقر، کمبود خدمات درمانی، تغذیه ناکافی، عدم دسترسی به آب آشامیدنی پاکیزه، مسکن و آلودگی‌های زیست محیطی همگی می‌توانند باعث آسیب دیدن و متضرر شدن کودکان شوند. اثرات فقر موجود در جوامع به راحتی و به سرعت آینده‌ی کودکان را تهدید می‌کند در نتیجه آینده‌ی تمام افراد آن جامعه به سرعت تهدید می‌شود.

جامعه‌ای که در رشد و تربیت کودکان شکست بخورد، بسیار متضرر خواهد شد: نتایج تحقیقات و بررسی‌های جامعه شناسی حاکی از آن است که اولین تجربیات و اولین آموزه‌های تربیتی کودکان تاثیر زیادی در رشد و پیشرفت‌های آینده‌ی آن‌ها خواهد داشت. مسیر پیشرفت آن‌ها نشان دهنده‌ی میزان مشارکت و یا هزینه‌های آن‌ها برای جامعه در طی سال‌های آتی زندگی خواهد بود.

تاریخچه شهر دوستدار کودک در ایران

ایده‌ی اصلی ساخت شهر دوستدار کودک (شهر سالم و توانمند) در راستای مفهوم حقوق شهروندی برای کودکان شکل گرفته است.  در سطح جهانی، شروع این اقدامات را می‌توان از حدود سال ۱۹۹۰ دانست. ولی تاریخچه شهر دوستدار کودک در ایران چندان باقدمت نیست و سابقه چندانی ندارد. پس از زلزله مخرب شهر بم که در سال ۱۳۸۲ اتفاق افتاد و صدمات و آسیب‌های بسیار زیادی را بر جا گذاشت، سازمان‌های مختلف جهانی سعی در ارائه کمک به این شهر کردند. یکی از این سازمان ها، یونیسف بود. در همین سال بود که پروژه‌ی سال شهر دوستدار کودک در ایران ایجاد شد. هدف از اجرای چنین طرحی، مشارکت جمعی کودکان و ایجاد شهر سالم و توانمند بیان شده بود.

تاریخچه شهر دوستدار کودک
تاریخچه شهر دوستدار کودک

تاریخچه شهر دوستدار کودک

بر اساس اهداف تعریف شده، موضوع مشارکت جمعی کودکان و توجه به خواسته‌ها و نیازهای آن‌ها اهمیت بسیار بالایی داشت. بر اساس اهداف تعریف شده، موضوع مشارکت جمعی کودکان و توجه به خواسته‌های آن‌ها بسیار اهمیت دارد. بنابراین، در طی پروژه‌ی «شهر دوستدار کودک بم»، ‌کار گروه‌هایی در ارتباط با موضوعاتی مانند زمین بازی، همسایگی و شهر، مدرسه و تحصیل، مسکن و درمان تشکیل شدند. به منظور هدایت این موضوعات، از شماری معمار جوان به عنوان تسهیل کننده امور استفاده شد تا با کمک آن‌ها و البته از طریق روش‌های مختلف مشارکتی دیگر، بتوان نظرات و ایده‌های کودکان را در مورد ویژگی‌های مطلوب محیط مورد نظرشان و یا در مورد نیازها و آرزوهای آن‌ها به دست آورد. در پروژه‌ی شهر دوستدار کودک بم از کودکان با سنین ۶ الی ۱۳ سال استفاده و همفکری شد و آن‌ها نظرات خود را با روش‌های مختلف ابراز داشتند. پس از اتمام این مراحل، ‌ عمده اهداف در نظر گرفته شده برای این طرح به عبارت زیر بودند:

  1. توجه به نیازهای بومی: اینکه نه تنها به نیازهای کودکان، بلکه به نیازهای خانواده‌ها و سایر شهروندان منطقه نیز باید توجه شود.
  2. افزایش آگاهی اجتماعی: موضوع حقوق کودکان و قوانین مرتبط با آن چندان متداول نبوده و موضوع نسبتاً‌ جدیدی است. بنابراین به منظور تقویت و افزایش احترام به کودکان، نیازمند افزایش آگاهی عموم افراد نسبت به حقوق آن‌ها هستیم. در واقع تمام سطوح مختلف اجتماع باید نسبت به این موضوع آگاهی بیشتری پیدا کنند.
  3. ظرفیت سازی: ظرفیت سازی به این معنا است که از نسل‌های آتی غافل نباشیم. بالا بردن امکانات و توانایی‌ها و توسعه بالقوه ظرفیت‌ها برای نسل‌های آتی را می‌توان نوعی ظرفیت سازی دانست. هرچه آگاهی و دانش افراد جامعه نسبت به این موضوع بیشتر باشد، روش‌های جدیدی برای مشارکت آن‌ها در امر حفظ و حمایت از حقوق کودکان پیدا خواهد شد و آن را می‌توان نوعی ظرفیت سازی دانست.
  4. مشارکت دادن کودکان: کودکان باید قادر باشند درباره‌ی خود، محیط اطراف و یا شرایط زندگی خود تصمیم گیری کنند. به عبارت دیگر، کودکان نباید تنها از نتایج تصمیمات آگاه شوند و تصمیمات مختلف برای آن‌ها اتخاذ شود. مشارکت دادن کودکان به این معنا است که آن‌ها باید در روند تصمیم گیری و یا سیاست گذاری مشارکت داشته باشند و نظرات آن‌ها به صورت مستقیم و یا غیرمستقیم در این روند تاثیرگذار باشد.
  5. بودجه‌های سازمانی کودکان: این امر به این معنا است که افراد و نهایی‌هایی که می‌توانند در تامین بودجه طرح‌ها تاثیرگذار باشند را باید شناسایی کرد.
  6. تقویت مشارکت: در طی روند ساخت شهر دوستدار کودک و یا طرح ریزی قوانین حمایت از حقوق کودک افراد مختلفی ذینفع هستند و در آن مشارکت دارند. بنابراین باید انگیزه‌های تمامی این گروه‌های ذینفع را بالا برده و مشارکت همه‌ی آن‌ها را تقویت کنیم.
  7. توسعه استراتژی‌های شهری برای کودکان: دولت و بخش‌های قانون گذار باید به نیازهای شهری کودکان مانند تامین ایمنی، دوری از خشونت، تامین نیازهای تحصیلی و… توجه ویژه داشته باشند.

نمونه‌های دیگر شهر دوستدار کودک در ایران

شهر بم تنها شهر دوستدار کودک در ایران نیست. شهر اوز نیز یکی دیگر از شهرهایی است که به عنوان شهر دوستدار کودک انتخاب شده است. شهر اوز یکی از بخش‌های مهم شهرستان لارستان در استان فارس است. اوز در واقع شامل دو دهستان می‌شود. یکی از آن‌ها «بیدشهر» و دیگری «فیشور» نام داد. اوز بیش از ۲۵ روستا را در خود جای داده و جمعیت آن به حدود ۵۰ هزار نفر می‌رسد. در مرکز بخش اوز، شهر اوز قرار گرفته که حدود ۲۱ هزار نفر جمعیت دارد. شروع فعالیت‌های مرتبط با حقوق کودکان و شروع ساخت شهر دوستدار کودک اوز از سال ۱۳۸۴ شروع شد و پس از تحقق ضوابط و مقررات مربوط از سوی شبکه سازمان ‌های دوستدار کودک و برای نخستین ‌بار در ایران شهر اوز به ‌عنوان شهر دوستدار کودک انتخاب شد. انتخاب شهر اوز به عنوان یک شهر دوستدار کودک بر اساس معیارهای مختلفی انجام شده است. همانطور که می‌دانیم انتخاب یک شهر به عنوان شهر دوستدار کودک تنها یک شعار نیست و در صورتی که این معیارها در شهر رویت نشوند، این عنوان به هیچ شهری اطلاق نخواهد شد. وجود این معیار و شاخص‌ها با نظارت موسسات پژوهشی بین المللی باید مورد تایید قرار گیرند.  ویژگی‌های مختلفی باعث قرارگیری شهر اورز در لیست شهرهای دوستدار کودک شد.

عکس - شهر دوستدار کودک در ایران
عکس – شهر دوستدار کودک در ایران

در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره خواهیم کرد:

  • سابقه و پیشینه تاریخی این شهر در انجام فعالیت‌های مشارکتی
  • وجود علاقه مندی بخش‌های خصوصی و یا دولتی برای اجرای برنامه‌هایی جهت بهبود وضعیت زندگی کودکان
  • وجود نیروهای متخصص و یا علاقه مند برای اجرای طرح‌های مختلف در راستای حمایت از حقوق کودک
  • افزایش چشمگیر سطح تحصیلات دختران و زنان در این شهر
  • حضور چشمگیری بانوان زنان و مشارکت فعالانه آن‌ها در فعالیت‌های مختلف اجتماعی
  • و البته وجود مشارکت‌های مالی برای اجرای طرح که (که به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل شناخته می‌شود) .

البته خبرها و لیست شهرهای ثبت شده و یا آستانه‌ی ثبت شدن در لیست شهرهای دوستدار کودک تنها محدود به بم و یا ایوز نیست. گفته می‌شود که نام شهرهای چالوس در استان مازندران و یا شهر لاهیجان در استان گیلان به عنوان نامزدهای بعدی این شناخته می‌شوند. البته در نظر داشته باشید که عضویت یک شهر در لیست شهرهای دوستدار کودک سازمان یونیسف و قرارگیری آن‌ها تحت نظارت و زیر مجموعگی سازمان ملل متحد مزایای مختلفی را نیز برای آن‌ها به همراه خواهد داشت. اولین سود و مزیت حاصل، ناشی از انتخاب خود اهالی شهر خواهد بود. در وهله اول، اهالی شهر و به خصوص کودکان آن‌ها در مورد ساخت شهر این چنینی و تصویب قوانین مرتبط به آن سود خواهیم کرد. همانطور که بخش‌های پیشین این متن درج شده بود، وجود شهر دوستدار کودک به کودکان این امکان را خواهد داد تا به خوبی رشد کرده و بنابراین نسل‌های آتی نیز موفق و سالم باشند. در کنار این مزایا، مؤسسه پژوهشی کودکان دنیا و سایر سازمان ‌های دوستدار کودک و سازمان‌ های بین‌ المللی برنامه ‌های ویژه از جمله تأسیس کتابخانه کودک و نوجوان، کودک‌ سرا و شرکت کودکان اوز در جشنواره ‌های بین‌المللی و غیره را در اختیار این شهر قرار دادند.


منابع:

  1. معرفی شهر اوز
  2. انتخاب شهر اوز به عنوان شهر دوستدار کودک
  3. UNICEF – Child Friendly City
  4. مقاله مجله گاردین در مورد شهر دوستدار کودک

صفحه معرفی پروژه دیاری نو | شهری برای رویاهای کودکی به عنوان نمونه‌ای از پروژه‌های شهر دوستدار کودک براساس چهارچوب یونیسف در ایران، اجرا شده توسط موسسه هم نوا


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *