کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل

کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل

کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل

کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل یک عهدنامه در راستای حقوق بشر است که در آن سعی شده است تا به حقوق اجتماعی، انسانی، سیاسی، اقتصادی، سلامت و فرهنگی کودکان توجه شده و تضمین‌هایی برای توجه به آن‌ها ایجاد شود. طی این کنوانسیون، کودک را به عنوان یک انسان زنده که سنی کمتر از ۱۸ سال داشته باشد تعریف شده است. دولت‌هایی که به این کنوانسیون ملحق شده بودند و این قوانین را تصویب کردند، بر اساس قوانین بین المللی تحت نظارت قرار می‌گیرند. فعالیت این دولت‌ها توسط کمیته حقوق کودکان هر ساله تحت نظارت قرار دارد. اعضای این کمیته‌ها هرساله متغیر است و شامل اعضایی از کشورهای مختلف جهان می‌شود که عضو این کنوانسیون هستند. نتایج بررسی‌های این کمیته تحت یک گزارش به کمیته‌های دیگری در سازمان ملل متحد ارائه می‌شود.

کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل در سال ۱۹۸۹ در شهر نیویورک آمریکا به تصویب رسید و فرآیند اجرایی شدن آن از دوم سپتامبر ۱۹۹۰ شروع شد. بسیاری از کشورهای جهان از همان سال‌های ابتدایی به عضویت این کنوانسیون در آمدند. عموم این کشورها از مفاد این کنوانسیون به عنوان چارچوبی برای تغییر قوانین، سیاست‌ها و خدماتی مرتبط با کودکان در کشور خود استفاده می‌کنند. هدف نهایی از به کارگیری این قوانین، تضمین سلامت، رشد، بلوغ و توانمندی کودکان است. به عبارت دیگر، کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل سعی دارد تا قوانینی را تصویب کند تا بر اساس آن‌ها کودکان زندگی بهتری داشته باشند و فرصت‌های بیشتری جهت رشد و پیشرفت به دست بیاورند.

کنوانسیون حقوق کودک
کنوانسیون حقوق کودک – سازمان ملل

کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل چه مفادی دارد؟

کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل بیان دارد که تمام افراد زیر 18 سال به عنوان کودک شمرده می‌شوند. این کنوانسیون همچنین بیان دارد که نقش اصلی و اولیه‌ی خانواده‌ها در قبال کودکان، مراقبت و نگهداری از آن‌ها است. خانواده‌ها باید به نحوی از کودکان مراقبت کنند و آن‌ها را تربیت کنند تا در آینده قادر باشند وظایف خود را انجام دهند.

کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل شامل ۴۱ بند می‌شود که هرکدام از آن‌ها یکی از جنبه‌های حقوق کودکان را توضیح می‌دهد و مورد توجه قرار داده است. ترتیب قرارگیری و نگارش این ۴۱ بند بر اساس اولویت و یا میزان اهمیت هریک از این قوانین نیست. در عوض، این قوانین را می‌توان به عنوان مجموعه‌ای از قوانین در نظر گرفت که در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند و آن‌ها را می‌توان در گروه‌هایی جداگانه و در عین حال مرتبط با یکدیگر جای داد. یک رویکرد مناسب و متداول آن است که این قوانین را به ۴ دسته بندی کلی تقسیم کرد.

کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل
کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل

ین ۴ دسته را در ادامه معرفی خواهیم کرد:

۱- حق بقا: این دسته قوانین شامل حق کودک برای زندگی و بدیهی‌ترین حقوق وجودی آن‌ها می‌شود. برای مثال می‌توان به حق تغذیه، سرپناه و دسترسی به حداقل استانداردهای زندگی اشاره کرد. امکان دسترسی به خدمات پزشکی نیز جزو همین دسته قرار می‌گیرد.

۲- حق رشد و پیشرفت:‌ این دسته قوانین کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل شامل حقوق کودک برای تحصیل، بازی کردن، تفریح کردن، فعالیت‌های فرهنگی، دسترسی به اطلاعات و آزادی تفکر و یا آزادی در انتخاب دین می‌شوند.

۳- حق حفاظت: این دسته از قوانین کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل شامل تمام اشکال حقوق کودکان می‌شود که از آن‌ها در برابر هرگونه تبعیض، تجاوز، کم توجهی و … محافظت می‌کند. برای مثال می‌توان به قوانین مرتبط با حفاظت و توجه به کودکان مهاجر و یا پناهنده اشاره کرد. این دسته قوانین سعی دارند تا مصونیت‌هایی برای کودکان در سیستم‌های قضایی ایجاد کنند. پشتیبانی و حمایت از کودکان کار و جلوگیری از کار کردن اجباری آن ها، ‌ توانبخشی کودکان آسیب دیده و یا مورد تجاوز قرار گرفته نیز بخش‌هایی دیگر از این دسته قوانین هستند.

۴- حق مشارکت: بر اساس این دسته از قوانین، کودکان حق دارند تا نظرات خود را آزادانه بیان کنند، نظرات خود در مورد سبک زندگی خود را بیان کنند، در مورد تصمیماتی که در زندگی آن‌ها تاثیر می‌گذارند نظر بدهند، به اجتماعات و یا اینکه گروه‌های مختلف ملحق شوند. همچنان که توانایی‌ها و ظرفیت‌های این کودکان افزایش پیدا می‌کند، آن‌ها باید بتوانند موقعیت‌های بیشتری برای شرکت در فعالیت‌های اجتماعی و یا بخش‌های مختلف اجتماع پیدا کنند. به این روش، آن‌ها قادر خواهند بود تا بهتر برای دوران بزرگسالی آماده شوند.

ابزاری برای ایجاد تأمل و گفتگو در مورد حاکمیت برای حقوق کودک

یکی از کشورهای عضو کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل به صورت دوره‌ای به عنوان ریاست و یا همان حاکمیت این مجموعه شناخته می‌شود. تمام اعضای مجموعه سعی دارند تا از طریق تامل و گفتگو برای حقوق کودک، به این مهم دست پیدا کنند. کشورهای عضو قبول کرده است که طی دوره‌های زمانی مختلف توسط سازمان ملل متحد مورد بازدید و نظارت قرار بگیرند تا وضعیت به‌کارگیری حقوق کودکان و یا توجه به آن‌ها در کشور آن‌ها ارزیابی شود. این بدین معنا خواهد بود که سازمان ملل متحد و کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل هر چند سال گزارش‌هایی را بر اساس فعالیت و اقدامات اعضا منتشر خواهد کرد. گزارش دیگری نیز در این حیطه منتشر می‌شود. این گزارش توسط اتحاد حقوق کودکان منتشر می‌شود و نگارش آن از طرف سازمان‌های غیردولتی انجام می‌شود.

این سازمان‌ها در واقع از تمامی این ابزارها و گزارش‌ها جهت ایجاد تأمل و گفتگو در برای حقوق کودک استفاده می‌کنند.

سیاست، استراتژی و برنامه‌هایی برای حقوق کودک

سازمان‌های مختلفی جهت حفاظت از حقوق کودک اقدام به نظارت در روند سیاست گذاری‌ها و یا تعیین استراتژی و برنامه‌های مختلف می‌کنند. یکی از این دست سازمان ها، سازمان‌های مرتبط با شهر دوستدار کودک است. این سازمان‌ها چارچوب‌هایی عملیاتی جهت ساخت و توسعه شهرهای دوستدار کودک طراحی می‌کنند. این چارچوب شامل ۲ بخش کلی می‌شود: الف) اهداف و نتایج مورد نظر، ب) استراتژی‌های لازم جهت رسیدن به این اهداف و نتایج. این استراتژی‌ها در سال ۲۰۰۴ در ۹ بخش تدوین شده‌اند.

اهداف و نتایج مورد نظر

۱- هر کودکی مورد احترام قرار می‌گیرد و ارزش او حفظ می‌شود. سران و مسئولان دولتی هر منطقه با کودکان با احترام و مناسب رفتار می‌کنند.

۲- هر کودک و نوجوانی حق اعلام نظرات، نیازها و اولویت‌های خود را دارد. این نظرات شنیده می‌شوند و مورد ترتیب اثر واقع می‌شوند. نظرات کودکان باید در قوانین عمومی، بودجه بندی، برنامه‌ها و تصمیم گیری‌ها تاثیرگذار باشد.

۳- هر کودک و نوجوانی امکان دسترسی به خدمات اجتماعی با کیفیت دارد. این خدمات شامل خدمات سلامت، تحصیل، تغذیه، رشد و آموزش‌های ابتدایی، عدالت و حمایت خانوادگی می‌شود.

۴- هر کودک و یا نوجوانی در محیطی امن، ایمن و پاکیزه زندگی می‌کند. این امر شامل محافظت در برابر سوء استفاده، بهره برداری، خشونت، تجاوز، دسترسی به آب پاکیزه، سلامت، محیط پاکیزه، طراحی شهری امن و مناسب برای کودک، محافظت در برابر آلودگی و … می‌شود.

۵- هر کودک و یا نوجوانی فرصت برای لذت بردن از زندگی خانوادگی دارد، او می‌تواند بازی کند و از کودکی خود لذت ببرد. این امر شامل فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی، وجود مکان‌هایی امن برای بازدید از دوستان و بازی کردن می‌شود.

 

استراتژی‌های توصیه شده

پیش‌تر در مورد اهداف مختلف یک شهر دوستدار کودک و به صورت کلی اهداف سازمان‌های حامی از حقوق کودک صحبت شد. در این بخش به معرفی برخی از استراتژی‌های توصیه شده جهت نیل به این اهداف خواهیم پرداخت.

جمع آوری داده‌ها و نظارت بر روند پیشرفت: اولین مرحله طبعاً ارزیابی وضعیت کودکان، محیط، اهداف و نظارت بر این روند پیشرفت است. ارزیابی‌ها باید با استفاده از داده‌های معتبر انجام شوند و در انتهای نیز گزارش‌هایی تهیه و ارائه شوند. این امر دقیقاً همانند هر روند سیاست گذاری و خط و مشی گذاری دیگری است که مستلزم نظارت، ارزیابی و بازاندیشی‌های مکرر است.

دفاع از طرح‌ها و افزایش آگاهی: رسیدن به شرایط مطلوب مستلزم دو رویکرد دفاع از حقوق کودکان و همچنین افزایش آگاهی نسبت به حقوق آن‌ها است. در مرحله‌ی اول باید این آگاهی شکل بگیرد. کماکان بسیاری از افراد، سازمان‌ها و حتی خود کودکان در مورد حقوق این قشر آگاهی کافی ندارند.

قوانین و سیاست‌های مناسب کودکان: وضع هر قانون و یا هر نوع سیاست گذاری به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم می‌تواند روی کودکان تاثیرگذار باشد. بسیار ضروری است که هنگام وضع قوانین، تاثیرات قطعی و یا احتمالی آن‌ها روی کودکان مورد توجه فراوان قرار بگیرند. قوانین به هیچ عنوان نباید در تضاد با منافع و به خصوص حقوق باشند.

برنامه استراتژیک شهری: رسیدن به شرایط مطلوب در مورد حقوق کودک به صورت انفرادی امکان پذیر نیست. یکی از نمونه‌های موفق و مناسب جهت رسیدن به این هدف، ساخت شهرهای دوستدار کودک است. ساخت یک شهر دوستدار کودک مستلزم داشتن یک برنامه استراتژیک شهری است که با شفافیت تمام بودجه‌ای به آن تخصیص داده شود.

تخصیص بودجه: وضع هرگونه قانون، هر نوع اطلاع رسانی و به صورت کلی انجام هرگونه فعالیت جهت رسیدن به شرایط مطلوب در زمینه‌ی حقوق کودک مستلزم بودجه است. بدون تخصیص بودجه‌ی کافی، موفقیت امکان پذیر نخواهد بود. از سوی دیگر، تخصیص بودجه به خودی خود نیز یکی از راه‌های حفاظت از حقوق کودک است. در هنگام تخصیص بودجه، کودکان، نیازهای آن‌ها و مسائل مرتبط با کودکان نیز باید سهمی از بودجه را دریافت کنند.

مشارکت کودکان و نوجوانان: این امر کاملاً ضروری است تا کودکان و نوجوانان نیز بتوانند در فرآیندهای قانون و یا سیاست گذاری مشارکت داشته باشند. این امر بدین معنا نیست که از آن‌ها به عنوان قانون گذار استفاده شود، ولی شنیدن نظرات و دیدگاه‌های آن‌ها و لحاظ کردن آن‌ها در طی این فرآیندها کاملاً ضروری است. این امر مستلزم افزایش آگاهی آن‌ها است تا بتوانند در مورد نیازها، اهداف و خواسته‌های خود فکر کنند، تصمیم گیری و آن‌ها را اعلام کنند. به صورت کلی، کودکان و نوجوانان نیز شخصیت‌هایی مستقل شمرده می‌شوند و همانند هر شهروند دیگر، صاحب حق انتخاب و یا نظر دادن خواهند بود.

کنوانسیون حقوق کودک - مشارکت کودکان و نوجوانان در امور
کنوانسیون حقوق کودک – مشارکت کودکان و نوجوانان در امور

هماهنگی و همکاری: یکی از راه‌ها و استراتژی‌های دستیابی به حقوق کودک، همکاری و مشارکت میان‌بخشی سازمان‌های مختلف است. اگر قصد داریم که اثرات سیاست‌های دوستدار کودک و حامی از حقوق کودکان را به بیشترین میزان برسانیم، باید همکاری‌های میان بخشی بین سازمان‌های دولتی، خصوصی و یا مردم‌نهاد افزایش پیدا کند. به عبارت دیگر، به منظور دسترسی به شرایط ایده آل در مورد حقوق کودکان، تمام این سازمان‌ها باید بدون هیچ گونه کارشکنی با یکدیگر همکاری داشته باشند.

روند دقیق ساختن یک جامعه یا شهر دوستدار کودک

فرآیند و یا روند دقیق ساخت یک جامعه و یا شهر دوستدار کودک تا حد بسیار زیادی به شهر و محیط موجود بستگی خواهد داشت. این فرآیند توسط عوامل مختلفی مانند محیط سیاسی، ساختارهای مدیریتی، میزان جمعیت و منابع موجود می‌تواند تحت تاثیر قرار بگیرد. روند دقیق ساختن یک جامعه یا شهر دوستدار کودک عموماً شامل مراحل زیر می‌شود:

  1. ارزیابی موقعیت کودکان و واردکردن آن‌ها در این فرآیند (مشارکت دادن آن ها)
  2. توسعه یک استراتژی به همراه یک برنامه عملیاتی
  3. اجرای این برنامه با کمک سهامداران و بخش‌های مرتبط مختلف (شامل خودِ کودکان)
  4. نظارت مداوم بر روند انجام، ارزیابی نتایج حاصل و ایجاد تغییرات لازم در طرح و برنامه (در صورت لزوم)

این نکته را نیز باید در نظر داشت که ساخت و توسعه یک شهر دوستدار کودک که با استفاده از اسم و رسم یونیسف مستلزم مکاتبات و همکاری نزدیک با این سازمان است. در واقع مادام اینکه مورد توجه و اعتماد این سازمان قرار نگیرید، امکان همکاری با یونیسف را نخواهید داشت.


 منابع

  1. https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=IND&mtdsg_no=IV-11&chapter=4&lang=en
  2. https://childrensrights.ie/childrens-rights-ireland/un-convention-rights-child
  3. https://childfriendlycities.org/steps/
  4. https://childfriendlycities.org/cfci-framework/
  5. https://childfriendlycities.org/guiding-principles/

صفحه معرفی پروژه دیاری نو | شهری برای رویاهای کودکی به عنوان نمونه‌ای از پروژه‌های شهر دوستدار کودک براساس چهارچوب یونیسف در ایران، اجرا شده توسط موسسه هم نوا


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *